مجموع : 0 تومان
دانلودی انتخاب نشده است

دانلود مقاله حقوق روزنامه نگاران

10 / 10
از 1 کاربر

دانلود مقاله "حقوق حرفه ای روزنامه نگاران" به مبحث حقوق مطبوعات و قانون مرتبط با حرفه روزنامه نگاری میپردازد. دانلود مقاله حقوق روزنامه نگاران به صورت رایگان بوده و در 5 صفحه به صورت مختصر و مفید نحوه فعالیت روزنامه نگاران را که در قوانین مرتبط با روزنامه نگاری پیش بینی شده است بررسی میکند. با دانلود مقاله حقوقی حقوق مرتبط با حرفه روزنامه نگاری میتوانید به بررسی قوانین راجع به مطبوعات بپردازید.

نام مقاله: حقوق حرفه ای روزنامه نگاران
نویسنده: مهزاد صفاری نیا
تعداد صفحات: 5 صفحه
فرمت:pdf 

به نام خدا

حقوق حرفه ای روزنامه نگاران

حقوق حرفه ای روزنامه نگاران در قانون مطبوعات

حقوق حرفه ای روزنامه نگاری، یکی از مهمترین و تازه ترین شاخه های حقوق ارتباطات جمعی است. دو شاخه دیگر این رشته حقوقی، شامل «مقررات تأسیس و اداره وسایل ارتباط جمعی» و «مقررات حاکم بر محتوا و انتشار پیام های ارتباطی» از دو قرن پیش در ماده 11 اعلامیه حقوق بشر و شهروند انقلاب کیبر فرانسه (1789 میلادی) و در نخستین اصلاحیه قانون اساسی ایالات متحده آمریکا (1791 میلادی)، پایه گذاری شده بودند اما با وجود به رسمیت شناخته شدن آنها با محدودیت های فراوان روبرو بودند. از نیمه دوم قرن نوزدهم، آزادی فعالیت مطبوعاتی رونق یافت. قانون مطبوعات 29 ژوئیه 1881 میلادی فرانسه که به «منشور آزادی مطبوعات» معروف است و نخستین قانون مطبوعات ایران، مصوب 5 محرم 1326 هجری قمری از آن اقتباس و ترجمه شده است، بهترین شاخص تحول شرایط روزنامه نگاری غربی در نیمه دوم قرن نوزدهم به شمار می آید.


این قانون که دراوج پیشرفت لیبرالیسم اقتصادی و در دوره طلایی سرمایه داری غربی، از سوی پارلمان فرانسه، به تصویب رسید با توجه به منافع و مصالح صاحبان و مدیران مؤسسات مطبوعاتی، دو زمینه اصلی و لازم و ملزوم هم، شامل آزادی تأسیس و اداره روزنامه ها و محدودیتهای این آزادی و جرائم مطبوعاتی را مدنظر قرار داده بود و در آن به روزنامه نگاران که رکن اساسی فعالیت مطبوعات محسوب میشوند، کوچک ترین توجهی نشده بود. به گونه ای که در سرتاسر متن 65 ماده ای آن، حتی نامی از آنان به میان نیامده بود. به همین جهت، میتوان گفت که به سببب بی اعتنایی این قانون به حقوق حرفه ای روزنامه نگاران  در ایران هم که قانون یاد شده در دوره مشروطیت به عنوان یک الگوی مطلوب مورد اقتباس قرار گرفته بود نسبت به این امرتوجهی نشد و پس از تصویب مقررات حقوقی حرفه روزنامه نگاری در فاصله دو جنگ جهانی اول و دوم  در فرانسه، بازهم تحت تأثیر شرایط  اختناق حاکم بر ایران، به آن اعتنا نشد و به هنگام تهیه و تدوین قوانین مطبوعاتی بعدی رژیم سابق (قانون اصلاح قانون مطبوعاتی مصوب مطبوعات 1321 شمسی، لایحه قانونی مطبوعات مصوب 1331 شمسی و لایحه قانونی مطبوعات مصوب 1334) نیز این موضوع مسکوت ماند. برخلاف ایران در فرانسه و سایر کشورهای غربی برای جبران خلأ مقررات قانونی یاد شده و تأمین حقوق حرفه ای روزنامه نگاران، کوشش های گسترده ای آغاز شد و سرانجام در سال 1935 میلادی بیش از نیم قرن پس از تصویب قانون مطبوعات 1881، پارلمان فرانسه قانون مخصوص استقلال حرفه ای روزنامه نگاری را به تصویب رساند. در حالی که در ایران در این زمان و در دهه های پس از آن چنین امری میسر نشد؛ بنابراین در ایران با وجود اینکه اولین قانون مطبوعات (بعد از انقلاب مشروطه) از قانون 1881 فرانسه اقتباس شد، ولی هرگز قانون حمایت از حقوق روزنامه نگاران فرانسه اقتباس ند؛ چرا که تصویب این قانون در فرانسه مقارن با دوران دیکتاتوری رضاشاه درایران بود که مطبوعات تعطیل شدند و روزنامه نگاران یا بازداشت و توقیف و خانه نشین یا فراری شدند و آزادی بیان به شدت محدود شد.

متأسفانه قوانین بعدی مطبوعات هم که به تدریج شکل گرفتند، با وجود اینکه مسئولیت رزونامه نگاران در آن گنجانده شده بود اما هیچ کدامشان  در جهت بسط آزادی های مطبوعاتی و تدوین حقوق حرفه ای روزنامه نگاران عمل نکردند. در واقع میتوان گفت که سیر اصلاح و تحول قانون مطبوعات ایران، در مجموع در جهت محدودتر شدن آزادی ها و حقوق حرفه ای روزنامه نگاران حرکت کرده است و ما در حال حاضر، نه در قانون مطبوعات و نه درهیچ متن حقوقی دیگر،  چیزی تحت عنوان حقوق حرفه ای روزنامه نگاران نداریم و دو ماده ای که در قانون مطبوعات ، تحت عنوان «حقوق مطبوعات» آمده است، «حقوق حرفه ای روزنامه نگار» نیست که شامل حق جستجو، کسب، جمع آوری و انتشار آزاد اطلاعات، عدم افشای منابع خبری و نیز داشتن نوعی مصونیت در انجام مسئولیت شغلی، پیمان دسته جمعی کار، بیمه، بازنشستگی و از کار افتادگی و امنیت شغلی و به ویژه استقلال حرفه ای روزنامه نگاران باشد. در فصل ششم قانون مطبوعات از ماده 23 تا ماده 36 مصوب 1364 و اصلاحات  بعدی به چرائم مدیر مسئول، سردبیران و نویسندگان یک روزنامه اشاره شده است و آوردن واژه های یاد شده تنها نشانگر مسئولیت و تکالیف روزنامه نگاران است.

حقوق حرفه ای و نحوه فعالیت روزنامه نگاران در آیین نامه ها و مصوبات

از حقوق مهم روزنامه نگاران در دنیای معاصر تعریف روزنامه نگار حرفه ای است و براساس قوانین موجود کشورها میتوان گفت: «روزنامه نگار حرفه ای کسی است که فعالیت در مطبوعات را به صورت شغل اصلی خود در می آورد.» مسائل دیگر مربوط به حرفه روزنامه نگاری، مانند اسرار حرفه ای، صدور کارت هویت حرفه ای روزنامه نگار، حقوق مادی و معنوی (بیمه های اجتماعی، بازنشستگی و از کارافتادگی)، تشکیل انجمن های صنفی و سندیکاها، اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری و غیره از جمله مقررات قانونی است. تعریف قانونگذاری حرفه ای و صدور کارت هویت حرفه ای روزنامه نگاران به وسیله یک نهاد مستقل و منتخب، از مهمترین مبانی حقوق استقلال حرفه ای روزنامه نگاری محسوب میشوند. در ایران با بررسی آیین نامه های روزنامه نگاری در مجموع سه آیین نامه که هر سه توسط دولت نوشته شده بود برای خبرنگاران وضع شده است. اولین آیین نامه مربوط به چگونگی فعالیت روزنامه نگاران در دوره قبل از پیروزی انقلاب اسلامی به پیشنهاد وزارت کشور و به استناد ماده 10 لایحه قانونی مطبوعات مصوب 20 مرداد 1334 به منظور صدور پروانه کار خبرنگاران و خبرنگاران عکاس جرائد و مجلات در تاریخ 26 مهر 1337 به تصویب هیأت وزیران رسیده بود. این آیین نامه در جهت ایجاد تکالیف و وظایف خاص و مقید ساختن فعالیت روزنامه نگاری به کسب پروانه کار از وزارت کشور تدوین شده بود. آیین نامه بعدی مربوط به خبرنگاران حدود یک سال پس از تأسیس وزارت اطلاعات (که  بعدها به وزارت اطلاعات و جهانگردی تغییر نام داد) در 15 اسفند 1343 به تصویب رسید. در این آیین نامه مقررات محدود کننده تری برای فعالیت روزنامه نگاری پیش بینی شد. آخرین آیین نامه مربوط به فعالیت روزنامه نگاران، که آیین نامه نویسندگان مطبوعاتی و خبرنگاران نام داشت در 23 شهریور 1354 به تصویب هیأت وزیران رسید. این آیین نامه برخلاف دو آیین نامه قبلی، حوزه شمول وسیع تری داشت و برخلاف آنها که فقط به خبرنگاران و خبرنگاران عکاس اختصاص یافته بود، تمام اعضای اصلی هیأت های تحریریه روزنامه ها، مجلات و خبرگزاری ها را در بر میگرفت،  این آیین نامه و دو آیین نامه قبلی صرفا آیین نامه های مربوط به صدور کارت فعالیت روزنامه نگاران از سوی دولت بودند و در این زمینه ضمن تعریف خبرنگار و نویسنده مطبوعاتی، شرایط کار نویسندگی، مدت اعتبار کارت خبرنگاری و وظایف خبرنگاران را مد نظر قرار داده بودند.

نخستین تعریف از روزنامه نگار حرفه ای در قوانین ایران را میتوان به نوعی ناقص در دومین آیین نامه فعالیت های خبرنگاران و نویسندگان مطبوعات، مصوب 15 اسفند 1342 یافت. در ماده یک این آیین نامه، که پس از تشکیل وزارت اطلاعات در سال 1343 و انتقال وظایف نظارتی وزارت کشور در مورد مطبوعات به وزارتخانه  اخیر، برای تشدید کنترل و محدودیت روزنامه نگاران به تصویب هیأت دولت رسید، آمده است: «خبرنگار، نماینده مطبوعاتی روزنامه یا مجله است، که به موجب پروانه صادره از طرف وزارت اطلاعات، یه این سمت شناخته شده باشد.»
ماده این آیین نامه، خبرنگاران را به سه دسته، شامل خبرنگار سیاسی، خبرنگار امور اجتماعی و خبرنگار عکاس طبقه بندی کرده بود.
در «آیین نامه نویسندگان مطبوعاتی و خبرنگاران» که در تاریخ 22 شهریور ماه 1354 از سوی هیأت وزیرات تصویب شد توجه بیشتری به ارائه تعریف از «نویسنده مطبوعاتی و خبرنگار» صورت گرفت. لیکن تعریف های مندرج در این آیین نامه هم با توجه به هدف های سیاسی ویژه وزارت اطلاعات و جهانگردی، در جهت کمک به تأمین حقوق و مزایای حرفه ای روزنامه نگاران، ارائه نگردیده بودند و بیشتر به تشدید نظارت و افزایش محدودیت در زمینه فعالیت های آنان نظر داشتند. در ماده یک این آیین نامه چنین آمده است: «نویسنده مطبوعاتی شخصی است که به طور حرفه ای، به کار نویسندگی یا ترجمه در روزنامه ها یا مجلات، مشغول و دارای پروانه از وزارت اطلاعات و جهانگردی باشد.» در ماده 2 این آیین نامه نیز گفته شده است: «خبرنگار، نماینده روزنامه، مجله، خبرگزاری یا مؤسسه ای است که به موجب  پروانه صادره از طرف وزارت اطلاعات و جهانگردی، به این سمت شناخته شده است.»


تعریف «کارکنان تحریری»  در پیمان دسته جمعی کار رزونامه نگاران: در 16 دی ماه سال 1354 پیمانی میان هیأت مدیره سندیکای نویسندگان و خبرنگاران مطبوعات و صاحبان و مدیران چهار مؤسسه مطبوعاتی معروف آن زمان –کیهان، اطلاعات، ِآیندگان و رستاخیز- و همکاری معاونت فنی وزارت کار و امور اجتماعی به امضاء رسید. در این پیمان که نخستین پیمان از نوع خود در جامعه مطبوعاتی کشور است تعریف هایی درباره «مؤسسه مطبوعاتی»، «کارکنان تحریری»، «کارکنان حقوق بگیر» ارائه شده بودند.  در ماده یک این پیمان راجع به تعریف مؤسسه مطبوعاتی چنین آمده بود: «مؤسسه مطبوعاتی از لحاظ این پیمان، هر سازمانی است که از طریق وسایل ارتباط جمعی، مانند نشریه های چاپی روزانه، هفتگی، ماهانه، فصلی و سالانه یا خبرگزاری ها به امر تهیه و تنظیم و تدوین انتشار خبر، مقاله، تفسیر، عکس های خبری و فیلم خبری میپردازد.»
با بررسی قوانین و آیین نامه های موجود میتوان گفت در ایران، تا کنون به غیر از مقررات آیین نامه ای یاد شده هیچ گونه مقررات قانونی خاصی در حمایت از استقلال حرفه ای و امنیت شغلی روزنامه نگاران وضع نشده است. با توجه به آنکه تعریف قانونگذاری حرفه ای و صدور کارت هویت حرفه ای روزنامه نگاران به وسیله یک نهاد مستقل و منتخب، از مهمترین مبانی حقوقی  استقلال حرفه ای روزنامه نگاری محسوب می شوند که به دلیل عدم وجود چنین قوانین مصوبی در ایران به بررسی قوانین کشورهای دیگر در این دو مبنا پرداخته خواهد شد.

تعریف حقوق روزنامه نگار

در قانون فرانسه به موجب ماده یکم قانون مصوب 4 ژوئیه 1974 تعریف قانونی روزنامه نگار حرفه ای به صورت زیر بیان شده است: «روزنامه نگار حرفه ای کسی است که شغل اصلی، مرتب و با اجرت او، انجام کار در یک یا چند نشریه روزانه یا دوره ای یا یک یا چند نشریه روزانه یا دوره ای یا یک یا چند خبرگزاری است و منابع مالی اصلی خود را از این طریق به دست می آورد. این قانون شامل نویسندگان، مترجمان، تندنویسان، بازنویسان، خبرنگاران طراح و نقاش و خبرنگاران عکاس نیز میشد. در قانون فرانسه همکاران یر تمام وقت و ستون نویس که در روزنامه ها و خبرگزاری های مختلف کار میکنند نیز مانند همکاران تمام وقت، روزنامه نگار حقوق بگیر شناخته میشوند.»

 

بعدها این تعریف به شاغلان در بخش های خبری رادیو و تلویزیون نی تعمیم داده شد. در بالا گفته شد در آیین نامه های مصوب قبل همانند آیین نامه نویسندگان مطبوعاتی و خبرنگاران مصوب 1354 که از سوی هیأت وزیران تصویب شد. به تعریف نویسنده مطبوعاتی و خبرنگار توجه شده است. در فصل اول این آیین نامه آورده شده بود که نویسنده مطبوعاتی، شخصی است که به طور حرفه ای به کار نویسندگی یا ترجمه در روزنامه ها یا مجلات مشغول و دارای پروانه از وزارت اطلاعات و جهانگردی باشد.

کارت هویت حرفه ای روزنامه نگار

یکی دیگر از مبانی حقوق استقلال حرفه روزنامه نگاری که به موازات تعریف قانونی روزنامه نگار حرفه ای در کشور های پیشرفته مورد توجه قرار گرفته، پیش بینی یک نهاد مستقل مرکب از نمایندگان روزنامه نگاران و نمایندگان صاحبان و مدیران مطبوعات و سایر مؤسسات خبری و ارتباطی برای صدور کارت هویت حرفه ای روزنامه نگاری است. این کارت باید برخلاف کارت نظام های صنفی دیگر مثل کانون وکلای دادگستری یا نظام پزشکی با توجه به وسیله یک نهاد منتخب  روزنامه نگاران و گردانندگان مطبوعات و مؤسسات خبری و ارتباطی مرکب از تعداد نمایندگان مساوی معرفی شده از سوی اتحادیه ها و سندیکاهای روزنامه نگاران و انجمن های صاحبان و مدیران مطبوعات و رسانه های دیگر صادر شود که صدور از این طریق به طور مستقل نیز هست اما در ایران در آیین نامه مربوط به خبرنگاران و خبرنگاران عکاس جراید و مجلات مصوب 1337، آیین نامه خبرنگاران و خبرنگاران عکاس 1343 و آیین نویسندگان مطبوعاتی و خبرنگاران 1354 کارت هویت خبرنگارانی صادر می شده است. در دوره بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران نیز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، به اجرای آیین نامه نویسندگان مطبوعاتی و خبرنگاران مصوب 1354 پرداخته است.

نویسنده: مهزاد صفاری نیا

منابع:

  • معتمد نژاد، کاظم، حقوق مطبوعات، بررسی تطبیقی مبانی حقوقی آزادی مطبوعات و مقررات تأسیس دفتر مطالعات  و توسعه رسانه ها.
  •  معتمد نژاد، کاظم، معتمد نژاد، رویا، حقوق حرفه ای روزنامه نگاران، دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها، جلد یکم.
  • نمک دوست تهرانی، حسن، مبانی استقلال حقوقی حرفه روزنامه نگاری: نظر سنجی از روزنامه نگاران مطبوعات تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد علوم ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، سال تحصیلی 1377-1376.

 

ارسال نظر

عنوان نظر :
نام شما :
ایمیل :
نمایش همه
علاقه مندی ها ()