مجموع : 0 تومان
دانلودی انتخاب نشده است

دانلود مقاله حقوق هوافضا

10 / 10
از 1 کاربر

 دانلود مقاله حقوق هوا فضا با عنوان کامل «بررسی مسئولیت حقوق بین الملل هوافضا»، به ابعاد حقوقی فعالیت های فضایی میپردازد. دانلود مقاله«بررسی مسئولیت حقوق بین الملل هوافضا»، مسئولیت جبران خسارات وارد شده در اثر فعالیت های فضایی را مورد بررسی قرار داده است. شما میتوانید به صورت رایگان به دانلود مقاله حقوق هوافضا بپردازید. امیدوارم با دانلود مقاله مذکور، رضایت شما تأمین شود. دانلود مقاله حقوق هوافضا با مراجعه به اسناد بین المللی مسئولیت کشورها و نهادهایی که به فعالیت های  فضایی میپردازند را در زمان بروز خسارت بررسی میکند.

 

به نام خدا

مسئولیت در حقوق بین الملل هوافضا

چکیده:

نظام حقوقی حاکم بر فضای ماورای جو،از منظر حقوق بین الملل عمومی قابل بررسی است. او تنظیم کننده روابط دولتها، سازمان های بین اللمللی وشرکتهای خصوصی در فعالیت فضایی میباشد. ما در این مقاله قصد داریم به بررسی مسئولیت حقوقی مربوط به هوافضا بپردازیم. بنابراین برای پاسخ به این سوال که مبانی مسئولیت در حقوق بین الملل هوافضا خصوصا زمانی که خساراتی دراثر فعالیت های خطرناک فضایی وارد میشود به چه صورت است؟ اسناد مرتبط با حقوق بین الملل فضایی را مورد بررسی قرار دادیم.

کلمات کلیدی: حقوق هوافضا، مسئولیت در حقوق هوا فضا، اسناد بین المللی فضایی،خسارات ناشی از فعالیت فضایی.

مقدمه:

بشر پس از اختراع هواپیما و رسیدن به یکی از آرزوهای دیرین خود که همان پرواز بر فراز آسمانها بود و اکتشافات فضایی که در قرن بیستم به دست آورد چنان به شوق آمده بود که دوران آغاز فعالیت هایی را عصر تسخیر فضا نامید. مانند همه موضوعات دیگری که دانش حقوقی به آن سرکشی کرده، حقوق بین الملل فضا هم برآمده از نگریستن به فضا و فعالیت های فضایی از منظر دانش حقوق است. مقاله پیش رو گفتارهایی مرتبط با این شاخه از دانش حقوق است.

خسارات ناشی از فعالیتهای فضایی

در سال 1969 میلادی اشیای باقی مانده یک سفینه فضایی شوروی، پنج ماهی گیر ژاپنی را در دریای ژاپن زخمی نمود. در سال 1978 میلادی به خاطر افتادن زباله های رادیواکتیو ماهواره کاسموس 954 در یک منطقه غیرمسکونی در شمال غربی کانادا و در سال 1979 در اثر بازگشت آزمایشگاه فضایی به اتمسفر زمین بر فراز منطقه ای در غرب استرالیا که به طور پراکنده مسکونی بود مواد رادیواکتیو پخش شد.
در دهه1990میلادی ترس ناشی از سقوط ایستگاه فضایی میر و از مدار خارج کردن آن و برخورد باقی مانده های آن به زمین، بخش های بزرگی از جهان را به ترس فرو برد. همه این موارد نمونه هایی از خسارات ناشی از فعالیت های فضایی است. آیا حقوق بین الملل برای جبران این خسارات ساز و کارهای مناسبی را فراهم نموده است؟


فعالیت فضایی انبوهی از خطرها را با خود به دنبال دارد. خطرهای زیست محیطی هنگام پرتاب سفینه ها و موشک ها بروز پیدا میکنند. به علاوه به دنبال افزایش ماهواره ها و اندازه آنها که ایستگاه های فضایی آینده پیشرو آن است، میزان گسترده ای از خرابی و از کار افتادگی وجود خواهد داشت. مواد از بین رفته، شکسته، متروکه، یا کمتر مورد نیاز، همراه با تخلیه زباله یک تهدید واقعی نسبت به فعالیت های محیط فضا خواهد بود. بیش از ده هزار شیء قابل ردیابی ساخت بشر در فضا وجود دارند. تخمین زده شده است که دو برابر اشیای قابل ردیابی، وسایل غیرقابل ردیابی وجود دارد اما خوشبختانه به واسطه جو زمین میسوزند و نابود میشوند. بسیاری از تکه های غیر فعال، ممکن است به خاطر برخورد با یک وسیله فضایی فعال، سبب خسارت محسوسی نشوند، با این همه، ممکن است آنها سبب بروز نقص بیشتری بشوند. ابزارهای ساخت بشر، موقعیت های مداری مختلف، مناطق بسیار شلوغی در مدارهای پایین زمین و در بخش هایی از مدار ثابت زمین را اشغال کرده است. در این مقاله نگاهی داریم به اسناد بین المللی که مستقیم یا غیر مستقیم به خسارتهای ناشی از فعالیت فضایی بر انسانها و محیط زیست مربوط هستند.

اسناد مرتبط با حقوق بین الملل فضایی

میتوان اسناد بین المللی مرتبط با حقوق بین الملل فضایی را به دو دسته زیر تقسیم نمود:

دسته اول) اسنادی که از سوی کمیسیون استفاده صلح آمیز از فضا Committee on the Peaceful Uses of Outer Space (COPUOS)
از سوی سازمان ملل متحد در سال 1959 میلادی شکل گرفت و در آن دو کمیته فرعی استفاده علمی و فنی از فضا فعالیت می کنند. این کمیسیون تا کنون پنج پیش نویس تهیه نموده است:

1-  معاهده اصول حاکم بر فعالیت های دولت ها در اکتشاف فضایی و استفاده از ماورای جو شامل ماه و سایر اجرام سماوی موسوم به معاهده فضای خارج در 1967.

2- توافقنامه 1968 برای نجات فضانوردان؛ بازگشت آنان و بازگشت اشیای فضایی پرتاب شده به آن سوی جوّ موسوم به توافقات نجات.

3- توافقنامه 1972 مسئولیت بین المللی برای آسیب های ناشی از فعالیت فضایی.

4- کنوانسیون ثبت مدارات پرتابی به آن سوی جوّ موسوم به کنوانسیون 1972 ثبت.

5- کنوانسیون 1979 برای فعالیت های کشورها در ماه و دیگر سیارات موسوم به عهدنامه ماه.

دسته دوم) اعلامیه های منتشر شده در این خصوص هستند؛ که شامل اعلامیه اصول قانونی حاکم بر فعالیت های دولت ها در اکتشاف فضایی و استفاده از ماورای جوّ در 1963، اصول حاکم بر استفاده دولتها از ماهواره ها برای هدایت امواج رسانه ای در 1982، اصول حاکم بر استفاده از انرژی هایی با منشأ هسته ای در خارج از جوّ در 1992، اعلامیه همکاری بین المللی برای استفاده از فضای ماورای جو در جهت بهره مندی از کشورهای در حال توسعه و دیگر کشورها در 1996 هستند.


بررسی مبانی مسئولیت در حقوق بین الملل فضایی یکی از حوزه های جالب توجه و جذاب در رابطه با مطالعات مسئولیت در حقوق بین الملل است. مطالعه مسئولیت در این حوزه تنها به مسئولیت کشورهایی که در حوزه فضا فعال و پیشرو هستند محدود نیست بلکه شامل همه اعضای جامعه بین المللی میگردد. به علاوه، با آغاز فعالیت های فضایی توسط بخش خصوصی و غیر دولتی مانند ایجاد تورهای سفر فضایی یا ساخت احتمالی ایستگاه تفریحی فضایی و احتمال وقوع سوانح و ایجاد خسارات، مسئولیت در حوزه فضایی ابعاد پیچیده تری می یابد.

مسئولیت کشور پرتاب کننده

هر کشور پرتاب کننده اشیای فضایی بر اساس کنوانسیون مسئولیت معاهده فضای ماورای جو یا حقوق داخلی به خاطر خسارت وارده توسط اشیای فضایی، مسئول است. چنین مسئولیتی ممکن است مسئولیت عضو ثالث یا میان اعضا باشد مگر اینکه از آن صرف نظر شود و ممکن است بر مسئولیت حادثه یا نظریه خطا مبتنی باشد که در بیشتر موارد ممکن است با مسئولیت محد.د و غفلت، به ترتیب یکسان باشد. کشور پرتاب کننده، درکنوانسیون مسئولیت به عنوان کشوری که هر شیء فضایی را پرتاب یا اسباب پرتاب آن را فراهم می سازد یا از سرزمین و تسهیلات آن، هر شیء فضایی پرتاب می شود، تعریف شده است؛ اگرچه هیچ تعریفی درباره کشور پرتاب کننده در معاهده فضای ماورای جوّ یا در حقوق داخلی وجود ندارد.
خسارت در کنوانسیون مسئولیت به عنوان لطمه به زندگی، صدمه به کارکنان یا دیگر آسیب های مربوط به سلامتی یا ضررمالی یا خسارت مالی، شناخته شده است.

میتوان گفت نبود اشاره صریح به آسیب زیست محیطی یا ایجاد ترس روانی، یک ضعف از این بابت است زیرا مثلا ایجاد ترس از سقوط باقی مانده ایستگاه فضایی میر در استرالیا و خسارات احتمالی ناشی از آن باعث صدمات ناشی از ترس و رعب در میان شهروندان شد.

از تفسیر این اصطلاحات نیز پرسش هایی در خصوص خسارت غیر مستقیم، مخاطره ای روحی، خسارت هسته ای، ضرر به منافع مشترک و خسارت تنبیهی پیش می آید. از سوی دیگر معنای خسارت ممکن است ضرورتاً در حقوق داخلی یا طبق معاهده فضای ماورای جوّ که خسارت را تعریف نکررده است، یکسان نباشد. طبق مواد 2 و3 کنوانسیون مسئولیت، همانند ماده 7 معاهده فضای ماورای جوّ، خسارت باید به شیء فضایی وارد شده باشد. تعریف کاملی از این عبارت در کنوانسیون مسئولیت و در معاهده فضای ماورای جوّ یا در حقوق داخلی وجود ندارد.

تنها تعریف جزئی در کنوانسیون مسئولیت از اصطلاح «شیء فضایی» وجود دارد، دایر بر اینکه شامل قطعات یدکی شیء فضایی و همین طور خودرو پرتاب و قطعات مربوط به آن میشود. (بند د ماده یک)

مسئولیت ممکن است شامل مسئولیت شخص ثالث اتباع خارجی یا ملی هم بشود. از مسئولیت جانبی هر تبعه ای معمولاً در موافقت نامه خدمات پرتابی میان کشور پرتاب کننده و کاربران و میان خود کاربران، صرف نظر می شود. مطابق با ماده هفتم کنوانسیون مسئولیت در مورد خسارت وارده به اتباع کشور پرتاب کننده یا اتباع خارجی شرکت کننده تحت شرایط خاصی اعمال نمی شود. شخص ثالث متضرر تبعه خارجی شامل مؤسسات و اشخاص میتواند طبق کنوانسیون مسئولیت یا معاهده فضای ماورای جوّ یا حقوق داخلی، اقامه دعوا کند.

طبق مواد هشتم، یازدهم و بیست و دوم کنوانسیون مسئولیت، اشخاص خارجی متضرر (کشور خارجی، سازمان بین المللی یا افراد خارجی از طریق کشور مربوطه) میتوانند اقدام به مذاکرات دیپلماتیک کنند. مطابق ماده 14 و 19 اگر مذاکرات به حل و فصل دعوا ختم نشود،روشی برای تأسیس یک کمیسیون دعاوی با اختیار صدور قرار توصیه ای، مقرر شده است مگر اینکه طرفین دعوا طور دیگری توافق کنند. درباره میزان جبران خسارتی که قرار است تعیین شود و در مورد اصل عدالت و انصاف برای برگرداندن شخص زیان دیده به وضعیتی که اگر خسارت رخ نمیداد، پیش می آمد، هیچ تعیینی صورت نگرفته است. برخلاف کنوانسیون مسئولیت، معاهده فضای ماورای جوّ درباره آیین ویژه چیزی مقرر نکرده است اما طرفین اختلاف به مذاکرات دیپلماتیک و هر شکل حل اختلافی که روی آن توافق دارند، ممکن است متوسل شوند.
 درباره میزان جبران خسارت یا چگونگی گرفتن آن، شکل محدودی وجود ندارد. از سوی دیگر ممکن است تبعه هر کشوری اصل مراجعه به دادگاههای کشور خود را رعایت کند تا از جبران خسارت فراهم شده براساس حقوق داخلی استفاده کند، هرچند با روش کنوانسیون مسئولیت همزمان نباشد.
طبق ماده دوم کنوانسیون مسئولیت، اگر خسارت در روی زمین یا به هواپیمای در حال پرواز وارد شود، مسئولیت کشور پرتاب کننده مطلق است. مطابق با ماده چهارم اگر خسارت در جای دیگری غیر از آنچه بیان شد، اتفاق بیفتد، مسئولیت مبتنی بر خطاست و اگر کشورهای متعددی پرتاب کننده باشند، مسئولیت مشترک و متعدد است. مادامی که این مقررات به طور خاصی که توسط معاهده فضای ماورای جوّ مقرر نشود، احتمال دارد که از آنها پیروی شود.

مسئولیت مربوط به کشور عضو ذی ربط

به موجب ماده ششم معاهده فضای ماورای جوّ که مسؤلیت بین المللی را برای فعالیت های فضایی همه اتباع تحمیل می کند، مسئله مسئولیت مربوط به کشور عضو ذی ربط پیش می آید. حقیقت آن است که در پیش نویس معاهده فضای ماورای جوّ عبارت «کشور عضو ذی­ربط» به کار رفته است و به «وضعیت تابعیت» اشاره نشده است. از این رو امکان دارد ابهاماتی نیز در استناد به مفهوم واژه تابعیت پیش بیاید. به خاطر خسارت وارده توسط شیء فضایی یا اشخاص است که مسئولیت مربوط به کشور عضو ذی ربط، طبق معاهده فضای ماورای جوّ یا حقوق داخلی به وجود می آید. مبنای مسئولیت طبق معاهده فضای ماورای جوّ و حقوق داخلی تعیین نشده است و احتمالاً مبنای آن تنها به خاطر بی مبالاتی و بی احتیاطی خواهد بود. مسئولیت مربوط به کشور عضو ذی ربط اگر بر اساس شرط مسئولیت به وجود آید ممکن است شامل مسئولیت شخص ثالث یا طرفینی باشد مگر اینکه از مسئولیت طرفینی صرف نظر شده باشد.

غیر اتباع، دعاوی خود را می توانند از طریق روند سیاسی پیش ببرند و از آیینی تبعیت کنند که از جانب آنها روی آن توافق شده است. ممکن است هر تبعه ای برای تعقیب دعوا، هر راه حل مناسبی را در حقوق داخلی انتخاب کند. برای هر تبعه ای ممکن نیست که براساس معاهده فضای ماورای جوّ اقدام کند زیرا که در آن از مسئولیت بین المللی سخن به میان آمده است. اما اگر کشور عضو ذی ربط، کشور پرتاب کننده نباشد، ممکن است اتباع بتوانند طبق حقوق داخلی اقدام کنند. مثلاً در ایالات متحده آمریکا از طریق اداره «ناسا» یا قانون دعاوی کیفری فدرال، اتباع می توانند برای جبران خسارات وارده اقدام کنند. به طور کلی حتی در کشورهایی که شکایت از دولتها و پیگیری دعاوی علیه آنها دشوار بوده است (مانند حکومت شوروی که غیر دموکراتیک بود و به شکایات حقوقی علیه خود وقعی نمی نهاد) کوشش می شد شکایات خارجی در حوزه فضایی با کسب رضایت از شاکیان حل و فصل گردد.

مسئولیت نهادهای غیردولتی

هر نهاد غیر دولتی، مؤسسه یا شخصی، ممکن است براساس کنوانسیون مسئولیت، معاهده فضای ماورای جوّ یا حقوق داخلی به خاطر خسارت وارده توسط هر وسیله فضایی، مسئول شناخته شوند. علاوه بر آن، طبق حقوق داخلی و احتمالاً مقررات مربوط به مسئولیت بین المللی در معاهده فضای ماورای جوّ، مسئولیت را بتوان به خسارت وارده توسط هر شخصی تعمیم داد. هرچند در آن زمان فعالیت بخش خصوصی و غیردولتی در حوزه فضایی وجود نداشت اما طرح این مسئله از دید صاحب تدوین کنندگان متون مسئولیت در حوزه قضایی دور نماند. خسارت در کنوانسیون مسئولیت تعریف شده است اما چنین در تعریفی در معاهده فضا و حقوق داخلی وجود ندارد. از نظریات مطرح شده راجع به اشیای فضایی در مورد مسئولیت کشور پرتاب کننده نیز استفاده میشود. چنانچه کشور مسئول، کشور پرتاب کننده باشد و مسئولیت ساقط نشده باشد، مسئولیت کاربران غیردولتی طبق کنوانسیون مسئولیت و مقررات مربوط به مسئولیت در معاهده فضای ماورای جوّ، ممکن است به مسئولیت مطلق منجر شود. در این صورت مسئولیت کاربران غیردولتی از طریق دولتی که به طور مستقیم مسئول است، غیر مستقیم خواهد بود. همین طور اگر کشور مسئول، کشول پرتاب کننده نبوده بلکه کشور عضو ذی ربط باشد، به احتمال زیاد از مقررات مربوط به مسئولیت بین المللی در معاهده فضای ماورای جوّ ، استفاده خواهد شد. در همه این موارد در صورت عدم اسقاط، مسئولیت کاربر غیردولتی ناچار خواهد بود هزینه مسئولیت دولت شناخته شده را به عنوان نتیجه فعالیت کاربر غیردولتی جبران کند.
شخص زیاندیده خواه غیر تبعه، یا دولت باشد، ممکن است براساس حقوق داخلی و آیین رسیدگی به مراجعه قضایی متوسل شود. به طوری که بیان شد، اساس مسئولت در حقوق داخلی به بی مبالاتی نزدیک است مگر اینکه دادگاه فعالیت فضایی را فوق العاده مخاطره آمیز تلقی و مسئولیت مطلق را اعمال کند. ممکن است مسئولیت شخص ثالث و طرفینی مربوط به کاربر غیردولتی (مگر اینکه اسقاط شده باشد)، نسبت به هر غیرتبعه ، تبعه یا دولت مربوطه اعمال شود. تا آنجا که به میزان جبران خسارت مربوط میشود، نظریات اظهار شده در مورد مسئولیت کشور پرتاب کننده براساس کنوانسیون مسئولیت و معاهده  فضای ماورای جوّ، قابل اجراست. با در نظر گرفتن اینکه ممکن است دولت مربوطه مسئولیت کاربر را اسقاط کرده باشد، باید اضافه کنیم که در صورت فقدان اسقاط مسئولیت حد مقرری درباره میزان جبران خسارت وجود ندارد که اگر کاربر غیردولتی مسئول شناخته شد، هر غیر تبعه، تبعه یا دولتی براساسحقوق داخلی بتواند آن را دریافت کند.

نتیجه گیری

با توجه به افزایش و گسترش فعالیت های فضایی توسط بخش غیردولتی و آغاز احتمالی تورها و سفرهای فضایی در جند سال یا چند دهه آینده به نظر می آید باید نکات و مواد جدیدی به حوزه مطالب مرتبط با مسئولیت در فعالیتهای فضایی اضافه گردد. به ویژه در مواردی که انجام فعالیت های فضایی توسط بخش خصوصی و غیردولتی موجب ایجاد خساراتی بر دولتهای دیگر یا بخش های غیر دولتی دیگر گردد. در چنین مواردی مناسب است پیش بینی های لازم برای تشکیل دادگاه یا کمیسیون های حل اختلاف به طور جدی مورد توجه قرار گیرد.

 

ارسال نظر

عنوان نظر :
نام شما :
ایمیل :
نمایش همه
علاقه مندی ها ()