مجموع : 0 تومان
دانلودی انتخاب نشده است

دانلود مقاله کپی رایت

6 / 10
از 2 کاربر

مقاله ای که پیش روی شماست با عنوان "کپی رایت در فضای مجازی" به بررسی قوانین مختلف مالکیت معنوی و کپی رایت میپردازد. با دانلود مقاله کپی رایت از پایگاه دانلود مقالات حقوقی میتوانید با تعریف اصطلاحاتی مثل حق مؤلف در فضای مجازی، تاریخچه حق مؤلف در جهان و ایران، قوانین فضای سایبر و مشکلاتی که بر سر راه مؤلفین در فضای مجازی قرار دارد آشنا شوید. پیش از این با دانلود مقالات مالکیت معنوی و مالکیت فکری در سه فصل با این مقوله آشنا شدید. دانلود مقاله کپی رایت نیز میتواند در کنار مقالات ذکر شده، منبع خوبی برای پژوهش های حقوقی شما در رابطه با این موضوع در دسترسی شما قرار دهد.پایگاه دانلود مقالات حقوقی با ارائه پژوهش های حقوقی سعی میکند تا منابع لازم برای کارهای تحقیقاتی و پژوهشی را در اختیار کلیه دانشجویان و حقوق پژوهان قرار دهد.

 

نام مقاله: کپی رایت در فضای مجازی
نویسنده:
زهرا اسدی (فصلنامه بین المللی حقوقی شهرقانون،سال چهارم، شماره 14، تابستان 1394، صص 57 تا 62)
تعداد صفحات
: 16 صفحه
فرمت:
pdf

به نام خدا

چکیده

دراین مقاله سعی شده است پس از ارائه تعریفی از حق مؤلف و بیان تاریخچه آن، به قوانین مختلف حقوق مالکیت معنوی و کپی رایت بپردازیم. بیان اصطلاحات مربوط به حق مؤلف، ارزیابی قوانین مختلف حق مؤلف درفضای مجازی، جدیدترین قوانین در فضای سایبر و چگونگی نظارت بر این محیط، از دیگر مباحث مورد مطالعه در این مقاله هستند. در نهایت، مشکلات مربوط به قوانین حقو مؤلف چه در جامعه و چه در محیط الکترونیکی درایران مورد مطالعه قرار خواهد گرفت  و راهکارهایی در جهت رهایی  از این تنگنا ارائه خواهند گردید.

مقدمه:

در عصر حاظر با وجود فناوری های نوین اطلاعاتی و ارتباطی دستیابی به اطلاعات با سهولت بسیار صورت میگیرد. اینترنت، با ایجاد فضای اطلاعاتی بدون کنترل، امکان تبادل وسیع اطلاعات را فراهم آورده و در این راستا به بستری مناسب برای نقض حقوق بسیاری از افراد بدل گشته است. بدون کنترل بودن اینترنت از آنجا ناشی میشود که در عرصه فضای مجازی، امکان شناسایی افراد نقض کننده حقوق دیگران بسیار سخت بوده قانونگذاری در این فضا بسیار پیچیده تر از دیگر عرصه هاست. در فضای مجازی قوانین حق مؤلف سنتی در مواجهه با نیازهای جدید فضای مجازی کارآمد نیستند. در این فضا هرچیز از بستر چسبیده به مکان مشخص و مرکزی، به یک هویت جدا از مکان و به صورت غیرمرکزی تغییر می یابد (عاملی، 125:1384). دو متغیر فرامکانی و فرازمانی که ارتباط پیوسته ای با یکدیگر دارند، تعاریف تازه ای از مکان، زمان و در امتداد آنها فضا را موجب شده اند. فضای مجازی یک فضای بی مرز است. در فضای مجازی نه تنها فرد سیال است، بلکه اطلاعات و جریان اطلاعات نیز از سیّالیت بالایی برخوردار است (عاملی، 29:1391) دسترسی دائم کاربران به محیط مجازی، به علت نبود موانع فیزیکی زمانمند و مکانمند است که معیار تازه ای از دسترسی دراین فضا ارائه کرده است. در منطق ریاضی داده ها با کدگذاری براساس صفر و یک معنا میکنند و در واقع خصلت شیئی بودن ندارد که این امکان دسترسی مخاطب به داده هایی با حجم وسیع را ممکن می سازد (همان). ویژگی های فوق، باعث میشوند فضای مجازی در عرصه های گوناگون تفاوت متنابهی با فضای فیزیکی داشته باشد. در فضای مجازی امکان دسترسی همزمان افراد نامحدود و از بین رفتن مرزها جهت دسترسی به آثار دیگران، قوانین کپی رایت متناسب با این محیط را می طلبد. در این عرصه، قوانین حق مؤلف قبلی با مشکلات فراوانی روبروست. پیشرفت فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی، شبکه های اطلاع رسانی و نشر الکترونیکی، امکان نقض قوانین حق مؤلف را به طور فزاینده ای گسترش داده اند.

حق مالکیت باید به تمامی رسانه ها اعم از رسانه های شنیداری، نوشتاری و نرم افزارها عمومیت داده شود زیرا رسانه ها نیز مانند هر عرصه دیگری به نشر افکار و عقاید یا آفرینش های هنری میپردازند. دنیای مجازی دراین عرصه حتی آسیب پذیرتر است و نیاز به حمایت قانونی بیشتری نیز دارد (دریو، 2001). امروزه نه تنها اشیای مادی بلکه بعضی مظاهر غیرمادی از جمله حقوق افراد نسبت به مطالبات آنها و جنبه های مختلف بهره برداری از اموال غیرمادی نیز به عنوان نوعی مال شناخته میشوند. (نامدار، 1382). با توجه به جدید بودن محیط دیجیتال و کارساز نبودن قوانین حقوق مؤلف در این فضا، شاهد چالش های فراوانی در این زمینه هستیم، انواع اطلاعات با سهولت دسترسی که توسط فضای مجازی ایجاد شده است، در معرض کپی برداری هستند و این در حالی است که به لحاظ کیفیت کاملاً مانند نسخه اصلی هستند. در محیط اینترنت به علت تغییر شیوه گردش اطلاعات، موانع جریان آزاد اطلاعات تا حد بالایی از میان رفته اند.  از آنجایی که دانش و اطلاعات، ثروت محسوب شده و هرکسی آن را در اختیار داشته باشد غنی تر است و همان گونه که فوکو عقیده دارد از قدرت بیشتری برخوردار است، باید آن را کالایی با ارزش دانست و علی الخصوص در جامعه اطلاعاتی به آن اهمیت بیشتری داد. در صورتی که حقوق صاحبان آثار حفظ نشود، آنها نیز از قراردادن آثار خود در اینترنت خودداری کرده، تولید دانش و با وقفه مواجه خواهد شد.

حق مؤلف و قانون کپی رایت

قبل از پرداختن به موضوع، باید تعریفی از کپی رایت و حق مؤلف ارائه دهیم. تعاریف مختلفی برای این واژگان ارائه شده است. کنین (1379) عقیده دارد کپی رایت: «حمایت قانونی از ناشر یا پدیدآورنده، از طریق ممانعت از تهیه نسخه غیرقانونی و غیرمجاز از آثار آنان» است. کومایلز(1381) عقیده دارد قانون کپی رایت : «از آثار بدیع نویسندگی که به صورت نوعی ابزار ملموس بیان محرز شده اند، حمایت به عمل می آورد.» از آنجا که صفت بدیع، صرفا به اثری اطلاق میشود که نتیجه خلاقیت مستقل نویسنده بوده و از حداقل میزان خلاقیت بهره برده باشد به نظر می آید کلیه نشریات در شبکه جهانی واجد شرایط حمایت شدن توسط قانون کپی رایت باشند. تألیف- اعم از هنری و علمی- برخاسته از اراده فردی است و در نتجه پاره ای از وجود فرد را تشکیل میدهد و هرگونه دخل و تصرف در آن بدون رضایت او مجاز نیست. (شوازی، 2002). چنانچه از تعاریف فوق بر می آید گستره وسیعی از آثار و فعالیت های حاصل خلاقیت فکری افراد، مشمول قانون حق مؤلف میشود. همچنین با پیشرفت تکنولوژی های اطلاعاتی و ارتباطی و رسانه های نوین، حوزه شمول حق مؤلف گسترده تر میگردد.  در اینجا برای درک بهتر موضوع حق مؤلف باید بدانیم اثر چیست؟ اثر از تفکر و خلاقیت پدیدآورنده سرچشمه میگیرد و به گونه ای مادی عینیت می یابد. براساس مندرجات توافقنامه برن، اثر شامل موارد ذیل میشود:

آثار نوشتاری ادبی اعم از شعر، داستان، رمان، مقالات، نمایشنامه ها و غیره، متون علمی، آثار موسیقی و همچنین نت های روی کاغذ، آثار مجسمه سازی، آثار هنری تزئینی، آثار نقاشی و گرافیک، آثار سینمایی، آثار هنری دست ساز، آثار خطاطی، گونه های متفاوت هنرهای نوین، نمایشنامه های اجرا شده، حق اجرای نقش در آثار سینمایی و نمایشنامه ها (قصاع، 94:1383). یکی از شرایط حق مؤلف که جنبه شکلی و نه ماهوی دارد، ثبت اثر است. ثبت اثر نوعی تشریفات قانونی است که به موجب آن دارنده حق مؤلف، گزارشی کلی در خصوص یک اثر برخوردار از حق مؤلف مثل عنوان، زمان انتشار و صاحب حق مؤلف اثر ارائه میدهد. ثبت اثر پیش نیازی برای درخواست های تخلف و تجاوز است (مطلبی، 154:1386). اما طبق قانون 1380 کشورمان، در حق مؤلف، ثبت اثر ضروری و لازم نیست بلکه اختیاری است و تنها برای عدم پذیرش غیر عمد در شکایت قانونی ضروری است و اثر از زمان خلق اثر، بلافاصله تحت حمایت این قانون قرار میگیرد. در نتیجه ثبت اثر برای پر کردن خلاء زمانی بین ایجاد اثر تا زمان انتشار آن است.

ادبیات پژوهش

مقالات زیادی در زمینه قوانین حق مؤلف و کپی رایت تحریر شده اند که در ابتدا به پژوهش های ایرانی می پردازیم. مقاله «حق مؤلف در وبلاگ ها» نوشته صدیقه محمد اسماعیل (1387) به مشکلات نقض حق مؤلف (Copyright Infringement) در وبلاگ ها میپردازد.  آنچه نویسنده در پی مطالعه آن برآمده است بررسی دیدگاه های مختلف ضرورت رعایت حق مؤلف در وبلاگ ها و چگونگی ملزم کردن بلاگرها به رعایت آن است. نویسنده معتقد است پدیدآورندگان آثار ادبی و هنری در اینترنت، نیاز بیشتر و گسترده تری به قوانین حمایت کننده دارند. «حق تألیف برای نرم افزارها و بازی های رایانه ای: راهکارها و چالش ها» توسط حجت ا... ایوبی (1388) به رشته تحریر درآمده است. این مقاله با مطرح کردن سیر تاریخی موضوع حق مؤلف، به چالش های پیش رو ی این قانون در فضای مجازی و دیدگاه های مخالف پرداخته است. نتیجه ای که این مقاله به آن دست یافته، این است که حق مؤلف در دنیای مجازی برخلاف گذشته بایسته هایی دارد که تنها یکی و البته از مهم ترین آنها، پاسداری از حقوق آفریننده یا جامعه آفرینندگان است. مقاله «مطالعه تطبیقی تعیین مرجع صالح رسیدگی به دعاوی حقوق نقض اسرار تجاری در فضای دیجیتالی» نوشته محسن صادقی (1388) به اسرار تجاری به عنوان اطلاعاتی محرمانه و حاوی ارزش تجاری که موجب برتری یک تاجر بر دیگری میگردد، پرداخته است. در این مطالعه از مشکلات موجود در این زمینه، به یکسان نبودن قوانین کشورهای مختلف، تفاوت فنی و حقوقی محیط دیجیتال با محیط فیزیکی و امکان اندک شناسایی ناقض حقوق اشاره شده است. همچنین به این چالش بزرگ اشاره شده که اگر اسرار تجاری آنها در این محیط مورد نقض قرار گرفته و در اختیار میلیون ها کاربر قرار گیرد، تشخیص نقض و شناسایی نقض کننده حق، بسیار دشوار است. «امنیت اطلاعات در فضای سایبر» مقاله بعدی است که توسط امید علی مسعودی (1383) به رشته تحریر درآمده است. نویسنده همکاری بین المللی را تنها راه چاره مناسب برای برون رفت از معضل حقوقی ارتباطات بین المللی دانسته و ایجاد یک مرجع عالی جهانی براساس وحدت اکثریت کشورهای جهان برای تدوین مقررات و نظارت بر حسن اجرای قوانین حقوق بین المللی  در مورد اینترنت به دلیل جهانی بودن مشکل حقوقی بزرگراه های اطلاعاتی را یکی از راهکارهای حل این معضل میداند. مقاله «ضرورت و تبعات پذیرش توافقنامه کپی رایت»  توسط محمد قصاع (1383) به نگارش درآمده است. این مطالعه به بیان انواع آثاری که حق مؤلف به آنها تعلق میگیرد، پرداخته و تاریخ مختصری در این زمینه ارائه کرده است. در این مقاله، نحوه شکل گیری توافقنامه های جهانی کپی رایت، پیوستن ایران به توافق نامه حمایت از حقوق پدیدآورندگان، رویکردها و وظایف دولت در این زمینه مورد مطالعه قرار گرفته است. در نهایت، راهکارهای نحوه پیوستن به قوانین حمایت از حقوق مؤلفان بدون اینکه مشکلات غافلگیر شدن به وجود آید، پیشنهاد گردیده است. «نگاهی به بایدها و نبایدهای رعایت قانون کپی رایت در نرم افزارهای اسلامی» توسط سید هاشم شوقی (1388) نگاشته شده است. دراین مقاله بر لزوم اجرای این قانون در نرم افزارهای اسلامی تأکید گردیده است.  همچنین به اموری که باعث نقض این قانون میگردد اشاره شده و در نهایت راهکارهایی برای جلوگیری از آن ارائه گردیده است و اما مطالعات خارجی پیرامون حقوق پدیدآورندگان، از زوایای مختلفی به این موضوع پرداخته اند که در این جا به برخی از آنها اشاره میکنیم. اولین تحقیق با عنوان «حق دسترسی در کپی رایت دیجیتالی: حق صاحب یا حق کاربر؟» توسط مارسلا فاوال(2012) به رشته تحریر در آمده است. نویسنده عقیده دارد بخشنامه کپی رایت (EUCD) به صاحبان کپی رایت واقعی، امکان کنترل دسترسی و استفاده از آثار دارای کپی رایت را فراتر از حقوق انحصاری شان می دهد، که هم وزن حق کاربر برای دسترسی در صورت وقوع محدویت های کپی رایت نیست. نویسنده معتقد است برای برقراری مجدد این توازن، اقدام قانونی مورد نیاز است. در نهایت وی این مسئله را مطرح میکند که TPMS (حمایت قانونی از اقدامات حفاظت فناورانه) جهت حمایت از آثار موظف است از محدودیت های کپی رایت پیروی کند. مقاله دیگر «اثر بازدارندگی چهار عامل قانونی و فراقانونی بر نقض کپی رایت آنلاین» نام دارد و توسط زایگن لی و نیکو نر گازدز (2009) نگاشته شده است. نویسندگان با انجام نظرسنجی از کسانی که به صورت آنلاین فایل به اشتراک میگذارند، دریافتند هم عوامل قانونی و هم عوامل فراقانونی بر نقض کپی رایت آنلاین، اثر بازدارنده دارند اطمینان از مجازات، ننگ برچسب، آگاهی ازقوانین و موافقت کلی با قوانین، عواملی بودند که رابطه منفی با فعالیت های اشتراک گذاری فایل کنونی و احتمالی در آینده داشتند. لی و نرگادز، طی تحلیل های رگرسیون دریافتند که فعالیت های اشتراک گذاری فایل در زمان حال و آینده را میتوان توسط عالم قانونی به بهترین وجه پیش بینی کرد. یافته های مقاله، مبنای عملی برای ایجاد استراتژی های جایگزین جهت جلوگیری از اشتراک گذاری فایل آنلاین به دست میدهند.

«چارچوبی پویا برای حفاظت از حقوق مالکیت معنوی در فضای مجازی» نوشته انگیو، باریا موریبا و ژهوپیو (1000) است. نویسندگان معتقدند  قانون مالکیت معنوی، به دلیل فقدان مکانیسم سیاست گذاری مرکزی، در فضای مجازی به صورت مؤثر قابل استفاده نیست؛ بنابراین به ایجاد یک چارچوب مقرراتی مناسب برای حفاظت از حقوق مالکیت معنوی در فضای مجازی نیازمندیم. نویسندگان در این مطالعه، یک چارچوب مقرراتی پویا برای حفاظت از حقوق مالکیت معنوی دیجیتالی شده که بتواند از عهده پیشرفت های فناوری برآید، طراحی و توصیه کرده اند. پژوهش های دیگر با عنوان مالکیت معنوی و حفاظت آن در فضای مجازی توسط ویجی کومار چوبه (2010) به رشته تحریر در آمده است. نویسنده با ذکر چالش های حقوقی گوناگونی که با ظهور فناوری اطلاعات (IT:Information Technology) و فضای مجازی ایجاد شده است، بیان می دارد. مالکیت معنوی (IP:Intellectual Property) علامت های تجاری، طراحی ها، طرح بندی و طراحی مدار در محیط دیجیتالی کنونی، با فناوری الکترونیک در هم تنیده اند واین محیط تغییر یافته، قوانین حفاظتی بیشتری برای حفاظت از ابداعات جدید و پیشگیری از زیان های اقتصادی می طلبد. «حفاظت از مالکیت معنوی در فضای مجازی» توسط کارنیکا سث (2000) نوشته شده است. نویسنده به این مسئله می پردازد که بازرگانان، سیاستمداران و کارآفرینان، در اینترنت پتانسیلی برای یک بازار جهانی بی مکث می بینند، لذا در این دنیای دیجیتالی، محتوا شدید باید کنترل شود. وی معتقد است فراهم کنندگان اطلاعات، می خواهند از اموال شان حفاظت شود و کاربران، خواهان استفاده منصفانه از محتوایی که از اینترنت دانلود میکنند، هستند. مقاله حول این محور تنظیم شده است که صاحبان مالکیت معنوی چگونه میتوانند بدون تجاوز به حقوق اساسی کاربران، میزانی از کنترل را روی اموال خود در دنیای دیجیتال داشته باشند؟ «مالکیت معنوی در زمینه علم الکترونیک» نوشته دن ال. بورک از دپارتمان حقوق دانشگاه مینوزتا (2007)  است. وی معتقد است اگرچه علم الکترونیک (E-Science) اجازه همکاری در سطح توزیع جهانی و دسترسی به تحقیقات علمی را از طریق شبکه های رایانه ای می دهد اما توسعه علم الکترونیک  در حال حاضر با مشکلاتی بر سر حقوق مالکیت معنوی مرتبط با داده ها و فعالیت های مشترک شبکه ای مواجه شده است . وی طبیعت اختصاصی مالکیت معنوی در علم را به طور کلی مشکل ساز میداند، اما خصوصاً  در جایی که غالباً کشورهای مختلف حضور دارند. نتیجه ای که در نهایت از این تحقیق به دست آمده این است که  یک راه حل بالقوه برای چنین مشکلاتی ممکن است در سازوکار مجوزهای «منبع باز»  (Open Source) باشد. در مجموع با نگاهی به منابع خارجی در زمینه کپی رایت در می یابیم چون در کشورهای پیشرفته، مشکلات کپی رایت خیلی پیشتر با قوانینی جامع و دارای ضمانت اجرایی پایدار، تا حد زیادی حل شده است، میتوان از تجارت آنان در ارائه راهکار های حمایت از آثار پدیدآورندگان تا حد زیادی استفاده کرد.

تاریخچه قوانین حق مؤلف

تاریخچه قانون حق مؤلف به کشور انگلستان باز میگردد. «قانون آن» (The Statute of Anne) که پارلمان انگلیس در 1710 وضع کرد، اولین قانون حق مؤلف در دنیا به شمار می آید. در این قانون ابتدایی ترین نوع حق مؤلف برای پدیدآورندگان تدوین شد (مطلبی، 138:1386). در آن زمان هدف از حق چاپ و نشر، ایجاد انگیزه خلاقیت و عرضه دانش به توده مردم بوده است. قانون آن، مؤلف را به عنوان دارنده حق صدور مجوز نسخه برداری ازاثر به رسمیت شناخت. از اینجا بود که قانون حق مؤلف به سایر کشورها نیز راه یافت. در دانمارک در 1741، در ایالات متحده در 1790، در فرانسه قبل از انقلاب 1789، در برخی کشورهای آمریکای لاتین مثل شیلی 1834، پرو 1849، آرژانتین 1869، مکزیک 1871 (بلوم کوییست، 88:1381). قانون بعد، کنوانسیون پاریس برای حمایت از حقوق صنعتی بود که در سال 1883 تأسیس شد و بر مبنای آن، حقوق ناشی از خلاقیت فکری، در سراسر دنیا به خالق آن تعلق یافت. در قرن نوزدهم فعالیت های قانونی و کیفری چه در سطح بین المللی افزایش یافت. بعد از مدتی ابزار بین المللی اصلی در زمینه کپی رایت یعنی کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری دسال 1886 شکل گرفت (نورایی، بیدخت، 79:1382). کنوانسیون برن (Bern Convention)  برای حمایت از آثار ادبی و هنری در سال 1886 در برن سوئیس ایجاد شد و هدف آن ارائه استانداردهای حمایت از آثار ادبی و هنری بود. مدت حمایت از آثار بر اساس  این کنوانسیون به این ترتیب است که تا 50 سال بعد از مرگ مؤلف اثر مورد حمایت قرار دارد و برای آثاری که پدیدآورنده آن مشخص نیست 50 سال از در معرض عموم قرار گرفتن است. برای آثار عکاسی و هنرهای کاربردی این مدت 25 سال است. ایران تا کنون به این کنوانسیون نپیوسته است. (http://edu.nano.ir/index.php?actn=papers_279=view&id) تحولات مختلف موجب شد کنوانسیون برن به معاهده سال 1996 (سازمان جهانی مالکیت معنوی) تبدیل شود و حق معنوی به دنیای مجازی نیز توسعه یافت. (ایوبی، 27:1388).

ادارات کنوانسیون های پاریس و برن به علاوه یک سازمان بین المللی کوچک، در سال 1893 در هم ادغام شدند و اتحادیه بین الملل برای حمایت از دارایی های فکری را ایجاد کردند. این اداره که در برن سوئیس مستقر بود، بعدها با افزایش روزافزون مسئله دارایی فکری و حقوق مربوطه، در ساختار و شکل تغییرات زیادی یافت و مقدمه ای شد برای آنچه امروز سازمان جهانی دارایی های فکری یا وایپو نامیده میشود. (قصاع، 96:1383).  در 1866 در برن (سوئیس) اولین موافقت نامه بین المللی برای حمایت از حق مؤلف به تصویب رسید. این موافقت نامه به «میثاق برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری» شهرت یافت. سازمان جهانی مالکیت معنوی در ژنو (سوئیس) مسئول اجرای معاهده برن است. در حال حاضر تقریبا 127 کشور در معاهده برن عضو هستند (مطلبی، 1386: 140-139). موافقت نامه دیگر درباره جنبه های تجاری حقوق مالکیت معنوی، موافقت نامه تریپس (Trips) (1993) نام دارد که مقررات اصلی سند پاریس در معاهده برن را در بر دارد (شفیعی شکیب، الف 1381: 20). با گذشت زمان، علاوه بر حمایت از حقوق مؤلفان، حقوق سایر عوامل تولید اثر از جمله اجرا کننده، تولید کننده، سازمان های پخش و ناشر نیز مورد توجه قرار گرفت. از این رو میثاق های بین المللی در زمینه حقوق تبعی منعقد شدند. از جمله این میثاق ها میتوان به معاهده بین المللی حمایت از اجرا کنندگان و تولیدکنندگان صوت نگاشته ها و سازمان های پخش (میثاق رم، 1968)، معاهده حمایت از تولیدکنندگان صوت نگاشت ها در مقابل نسخه برداری  غیر مجاز (ژنو، 1971) و میثاق مربوط به توزیع و پخش علائم حامل برنامه از طریق ماهواره (بروکسل، 1974) اشاره کرد. در سپتامبر سال 1955، کنوانسیون توافقنامه جهانی حقوق پدیدآورندگان، به تصویب رسید و برخی کشورهای سازمان ملل به آن پیوستند. اغلب کشورهای عضو اتحادیه برن به این توافقنامه پیوستند. آمریکا نیز از ابتدا این توافقنامه را پذیرفت. این امر سبب گردید تا آمریکا سرانجام در سال 1989 توافقنامه برن را نیز بپذیرد که خود زمینه ای برای پیوستن بسیاری از کشورهای دیگر به این توافق نامه شد. از ابتدای دهه 1990 تا آخر سال 2000، 66 کشور به توافق نامه برن پیوستند. سازمان جهانی دارایی های فکری یا وایپو یکی از شانزده بنگاه زیر مجموعه سازمان ملل متحد است. وظیفه این سازمان جهانی، ارتقاء شیوه استفاده و حمایت از آثار برخاسته از روح و فکر انسان هاست. این سازمان در خصوص حقوق مادی و معنوی پدیدآورندگان 23 پیمان نامه مهم بین المللی را مدیریت میکند. تا کنون 179 کشور ، از جمله جمهوری اسلامی ایران، به این سازمان پیوسته اند. (قصاع، 1383: 96)

قوانین حق مؤلف در فضای مجازی

حق تألیف در دنیای مجازی از زمانی به عنوان یک مطالبه درآمد که بسیاری از کشورها، عرصه های علمی و فرهنگی خود را با خطری بزرگ و جدی روبرو دیدند. دانلود سریع آخرین موسیقی ها و فیلم های جدید و بدتراز همه تکثیر پر سرعت لوح های فشرده تصویری، بازی های رایانه ای و فیلم های سینمایی مشکلی است که جهان امروز را تهدید میکند و موجی از بیم و اضطراب را در بین دست اندرکاران این عرصه ها ایجاد کرده است. به همین دلیل کشورهای مختلف راه های بسیار سختگیرانه ای را برای مقابله این دزدان دنیای مجازی در پیش گرفته اند. (ایوبی، 1388: 31). در شرایط جدید که ماهواره ها و شبکه های متعدد رادیو و تلویزیونی، اینترنت، نرم افزارها و سخت افزارهای فناورانه جدید را برای مردمان این عصر به ارمغان آورده اند، پدیدآورندگان آثار ادبی و هنری نیاز گسترده تری به قوانین حمایت کننده دارند. واقع امر آن است که وضع قانون برای اینترنت خیلی پیچیده است که ناشی از محیط پیوسته آن است. به علاوه ازدیاد شکبه ها باعث شده است که به نظم در آوردن آنها مشکلاتی به بار آورد (محمد اسماعیل، 1387: 90 و 91). شناسایی آنچه که در شبکه های دیجیتال منتقل میشود، بخش ضروری سیستم مدیریت حق مؤلف الکترونیکی بلادرنگ است. امروزه، شناسه های استاندارد متعددی در حال استفاده هستند که بسیاری از آنها از سوی سازمان بین المللی استاندارد ایجاد شده اند و برای شناسایی منابع کاربرد دارند. برخی از این استانداردها عبارتند از: کد استاندارد بین المللی اثر (ISWC: International Standard Work Code) شماره استاندارد بین المللی موسیقی (ISMN:International Standard Music Number) شماره استاندارد بین المللی مواد سمعی و بصری، شماره استاندارد بین المللی کتاب (شابک/ آی اس بی ان.) (ISBN) شماره استاندارد بین المللی پی آیندها (شاپا/ آی. اس. اس. ان) (ISSN) و شناسه اشیای دیجیتال (DOI) (Digital Object Identifier) (نوروزی، 1381: 89). پروژه های متعددی برای حفاظت از منابع مشمول حق مؤلف، در شبکه های دیجیتال اجرا شده یا در حال اجراست. یکی از این پروژه ها «حق مؤلف مدارک منتقل شده به صورت الکترونیکی» است (مطلبی، 1386). در محیط دیجیتال میتوان فرآیندهایی را که از اجزای اجتناب ناپذیر فناوری دیجیتال هستند، کنترل کرد و در نتیجه، بر نسخه برداری از مواد مشمول حق مؤلف نظارت داشت (زایلینسکی، 1377: 347).

در سال 1998 میلادی کنگره آمریکا قانون حق مؤلف هزاره رقومی (Digital millennium Copyright Act) را وضع کرد که در واقع قانون حق مؤلف آمریکا را در عصر رقومی، به منظور تأیید قراردادهای سازمان جهانی مالکیت فکری روزآمد میکرد. در نوامبر سال 2001 میلادی جرج بوش قانون آموزش فناوری و هماهنگ سازی حق مؤلف را تأیید کرد. این قانون، قانون حق مؤلف را به نحوی اصلاح میکرد تا به مؤسسات آموزشی غیر انتفاعی در استفاده از اینترنت آزادی عمل بیشتری بدهد. (اکبری، 1385). همچنین ماده 10 کنوانسیون جرائم فضای مجازی به نقض حق مؤلف در محیط مجازی اختصاص یافته است. دراین کنوانسیون، اعضاء ملزم به برقراری ضمانت اجرای کیفری برای نقض حقوق مؤلف گردیده اند. آمریکا، کانادا، ژاپن و آفریقای جنوبی به اضافه 26 کشور اروپایی عضو شورای اروپا در بوداپست مجارستان در سال 2001 میلادی این کنوانسیون را منعقد ساختند (نوروزی، 1381). برای تخلف از مقررات جریمه نقدی تا 500 هزار دلار یا تا 5 سال حبس برای بار اول و در صورت تکرار تا یک میلیون دلار جریمه و تا 10 سال حبس پیش بینی گردیده است (خلج، 1384). بنابراین صرف نظر از مقررات این کنوانسیون در مورد حمایت و جبران خسارت برای پدیدآورنده به طور انحصاری قوانین کشوری که حمایت در آنجا مورد ادعا قرار گرفته حاکم خواهد بود. در مورد کپی رایت نرم افزارها در آمریکا کمیسیون ملی کپی رایت در فناوری های جدید از طرف کنگره مأمور بررسی شد، کمیسیون به این نتیجه رسید که نرم افزارها باید مشمول قانون کپی رایت سال 1976 میلادی شوند. (ایوبی، 1388: 92). دو عهدنامه جدید به نام های «عهد نامه حق مؤلف وایپو» و عهد نامه اجراها و صوت نگاشت ها در کنفرانس دیپلماتیک 1996 تصویب شد. در دسامبر 1996 میلادی در پاسخ به چالش های این حوزه، دو معاهده ، برای حمایت از سازمان جهانی مالکیت معنوی به تصویب رسید. که حق مؤلف در اینترنت را نیز در بر میگیرد. یکی از این دو، «معاهده حق مؤلف سازمان جهانی مالکیت معنوی» درباره حمایت از مؤلفان آثار ادبی و هنری است. دیگری «معاهده آثار اجرایی-نمایشی و آوانگاشت های وایپو که برخی حقوق جانبی را مورد حمایت قرار میدهد. این حقوق عبارتند از: حقوق اجرا کنندگان آثار اجرایی و نمایشی و حقوق تولید کنندگان آوانگاشت (مطلبی، 1386: 148). بیشتر منابع موجود بر روی یک وب سایت نیز از حمایت حق مؤلف برخوردارند. مدت حمایت از پایگاه های اطلاعاتی15 سال تمام از زمان انتشار آنهاست (همان: 157). و اما در کنار قوانین متعدد حق مؤلف، عده زیادی هستند که با جلوگیری از گردش اطلاعات به بهانه حمایت از حق مؤلف، مخالفند. اینان عقیده دارند از آنجایی که در جامعه اطلاعاتی، گردش اطلاعات موجب دارایی و توانایی میگردد، جلوگیری از این کار منجر به محرومیت اقشار فقیرگشته، از دسترسی آنها به داده های جدید عملی جلوگیر ی خواهد نمود. فیلیپ کئو (2008: 2). این اقدام را با نوآوری در ناسازگاری می بیند و بازنده اصلی را در این ماجرا جامعه میداند. از این نگاه، «هر نوآوری را نباید تنها دارایی شخصی فرد یا شرکت ها دانست بلکه باید بخشی از این نوآوری که متعلق به همه است را از بخش دیگری که میتواند دارایی فردی نوآور قلمداد شود، بازشناخت. بدین ترتیب حق مؤلف تنها بخشی از این آفریده علمی و هنری را در بر میگیرد و نه همه آن را» (ایوبی، 1388: 40). این عده عقیده دارند اگر استفاده از اطلاعات، تنها منوط به پرداخت مبالغی باشد که در توان تهیدستان نیست، روز به روز شکاف فقیر و غنی بیشتر شده، آنها را محرومتر خواهد گردانید. در حقیقت، «هدف اصلی قانون حق مؤلف، پاسداری از حقوق مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار و حصول اطمینان از دستیبابی جامعه به اطلاعات مورد نیاز است، نه آنکه با اعمال چنین قوانینی دسترسی به اطلاعات محدود شود.» (رضایی شریف آبادی، 1386: 18). پس رعایت حق مؤلف در دنیای مجازی تنها شامل پاسداری از حقوق آفریننده یا جامعه آفرینندگان نمیگردد.

استفاده منصفانه از آثار

شاید بتوان راه حل بینابینی برای دیدگاه های مخالفان و موافقان کپی رایت را قانون استفاده منصفانه از آثار دانست. «استفاده منصفانه یا (Fair use) یا استفاده رایگان را گاهی عمل منصفانه یا استفاده آموزشی نیز می نامند. رویه قضایی استفاده منصفانه در طول سالها توسعه یافت تا بتواند به عنوان یک راهکار بین حقوق صاحبان حق مؤلف و منابع و علائق جامعه به منظور اجازه نسخه برداری از آثار در شرایط معین و محود تعادل برقرار سازد. استفاده منصفانه یک رویه قضایی است که امکان استفاده از آثار مورد حمایت حق مؤلف را بدون کسب اجازه از صاحبان حق، فراهم می آورد (مطلبی، 1386: 157).
برخلاف نظر عده ای که استفاده منصفانه از آثار را تخلف از قانون حق مؤلف میدانند، «استفاده از منابع تحت حمایت حق مؤلف برای اهدافی مثل نقد، تفسیر، گزارش های خبری، آموزشی، تدریس، کسب دانش یا پژوهش های مطابق با شرایط قانون استفاده منصفانه است» (نوروزی، 1381: 118). بر اساس قانون استفاده منصفانه، مؤلف میتواند بدون کسب اجازه، به طور محدود از آثار قبلی استفاده کند (لایقی، 1376: 115). در حقیقت با استفاده منصفانه از آثار، جریان اطلاعات به گردش خود ادامه خواهد داد و میتوان این قانون را «یکی از استثناهای کپی رایت دانست که امکان استفاده از آثار تحت حمایت را میدهد» (لانگ، 2006).

وضعیت ایران در مورد کپی رایت

 چنانچه پیش تر گفتیم قانون حق مؤلف در اروپا و آمریکا سابقه ای طولانی دارد، اما نخستین قانون ایران در این زمینه به 15 مرداد 1310 باز میگردد که «برای چاپ بدون مجوز اثر یا تصنیف، استفاده از آثار مؤلف و مصنف اثر بدون ذکر مأخذ، فروش یا وارد خاک کشور کردن اثر، پرداخت غرامت پیش بینی کرده است» (مطلبی، 1386: 141). قانون بعد با عنوان «قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان» در سال 1348 تصویب شد که نخستین قانون مستقل در خصوص پدیدآورندگان بود (آیتی، 1375). قانون فوق، اعتراض برخی از گروه های ذی نفع به ویژه مترجمان را برانگیخت زیرا به نظر آنها این قانون به صراحت از کارهای فرعی یعنی ترجمه و اقتباس حمایت نمیکرد. درسال 1352 لایحه مستقلی به نام «قانون ترجمه و تکثیر کتب، نشریات و آثار صوتی» تصویب شد.

به موجب دو قانون مذکور که هر دوی آنها هنوز هم از قوت قانونی برخوردارند از نوشته های علمی، فنی، ادبی و هنری گرفته تا آثار موسیقایی، دیداری-شنیداری، آثار عکاسی، نقاشی، معماری و طرح های مهندسی حمایت میشود (مطلبی، 1386: 143-142). در سال 1379 قانونی با نام «قانون حمایت از نرم افزارهای رایانه ای» به تصویب رسید که به موجب آن، حوزه حمایت ملی از مالکیت فکری در ایران گسترش یافت و اکنون تقریباً همه زمینه های لازم را در بر میگیرد.  براساس این قانون «هرگونه دخل و تصرف غیرمجاز از طریق ورود یا خروج، ضبط و ذخیره، پردازش و انتقال داده ها و نرم افزارهای رایانه ای، ایجاد یا ورود انواع ویروس های رایانه ای و امثال آن جرم محسوب میشود و مرتکب، علاوه بر جبران خسارت وارده، به مجازات حبس از سه ماه تا یک سال یا جزای نقدی از یکصدهزار تا ده میلیون رایل محکوم خواهد شد. (همان). با توجه به عضویت ایران در کنوانسیون پاریس، در سال 1380 (برابر مارس 2002) جمهوری اسلامی ایران به جمع امضاکنندگان کنوانسیون تأسیس سازمان جهانی مالکیت فکری پیوست و رسماً به عضویت این سازمان درآمد. این آخرین اقدام دولت در پیوستن به سازمانی بین المللی بود که با هدف حمایت از مالکیت فکری صورت گرفت (شفیعی شکیب، ب 1381: 27). علی رغم وجود چند قانون مذکور در ایران، در کشور ما قانون حق مؤلف چندان رعایت نمیشود. مشکل اصلی به نقض حق مؤلف توسط نهادها و رسانه های دولتی باز میگردد. رسانه هایی نظیر رادیو و تلویزیون روزانه بارها حق مؤلف را نقض میکنند و در این میان دیگر نمیتوان به مردم عادی خرده گرفت. از سوی دیگر داشتن ضمانت اجرایی قانون حق مؤلف، مسئله مهمی است که باید در ایران انجام شود. اجرای قانون کپی رایت در ایران با مشکلاتی مواجه است که با ارائه راهکارهایی میتوان آنها را به حداقل رساند. مهمترین مورد فرهنگ سازی است که اگر این کار از سنین پایین و از طریق مدارس به کودکان ارائه گردد، در نهادینه شدن قوانین کمک بسیار مؤثری خواهد نمود. باید به مردم آگاهی داد که اگر چه خرید سی دی اورجینال هزینه بیشتری را در بر دارد اما استفاده از امکانات جانبی و پشتیبانی پس از فروش برای سی دی اورجینال، ارزش استفاده نرم افزارهای اصلی را دارد. همچنین مردم باید بدانند که مخارج بسیاری که تولید کنندگان متقبل شده اند، با استفاده غیر مجاز آنان، پایمال می گردد و بنابراین باید خود را ملزم به رعایت حقوق آنان بدارند. آنچه که دولت می تواند در این مسیر انجام دهد، حمایت مالی از تولیدکنندگان نرم افزارهاست تا با ایجاد انگیزه، به ارتقاء سطح علمی آنها منجر گردد. کمک نهادهای دولتی به تولیدکنندگان نرم افزار منجر به ارائه آنها با قیمت پایین تر میگردد. در این صورت تولیدکننده از کپی غیرقانونی محصولات نگران نیست، چرا که مردم میتوانند به راحتی نرم افزارها را به صورت اورجینال خرید نمایید. از سوی دیگر، اجرایی کردن کپی رایت توسط نهادهای دولتی متولی این امر، موجب میگردد تولیدکنندگان نرم افزارها با اطمینان بیشتر کار کرده، به بهبود کیفیت نرم افزارها بیندیشند. مورد دیگر، سرقت مطالب وبلاگ ها و سایت هاست. عدم وجود قانونی خاص در زمینه وبلاگ ها باعث میشود حقوق نویسندگان آنها رعایت نگردد. مهم تر از هرچیز در جهت جلوگیری از نقض حق مؤلف، وجود قوانینی دراین زمینه است که بتواند مخاطبان را ملزم به رعایت حق مؤلفان کپی رایت گرداند. از سوی دیگر، هویت نویسندگان بسیاری از نویسندگان وبلاگها و سایتها به صورت مستعار است که این امر، نقض حق را آسان تر میگرداند. نظارت بر وبلاگها و مشاهده تخلفات نیازمند قوانینی با ضمانت اجرایی است تا به نهادینه شدن قوانین حق مؤلف کمک نمایند. به نظر می رسد بهترین راه حل برای حفاظت از حق مؤلفان در اینترنت استفاده از راه حل های قانونی و فناورانه باشد، نظیر آنچه اینفو تو کلیر که ارائه کننده خدمات حق مؤلف در اروپاست، برای حفاظت از آثار نویسندگان ارائه میدهد: صاحبان حق مؤلف، به صورت پیوسته آثار خود را ثبت میکنند؛ سپس این آثار تا مدت زمانی که هزینه حق مؤلف پرداخت میشوند، محافظت میگردند. به این صورت که ابتدا نمایی از متن روی صفحه ظاهر میشود و اگر استفاده کننده بر طبق شرایط اعلام شده مایل به استفاده باشد، اینفو تو کلیر از طریق سرویس حفاظتی پرداخت پیوسته هزینه آن را پرداخت میکند و اجازه استفاده از اطلاعات را دریافت میکند (محمد اسماعیل، 1387: 97). اما متأسفانه ایران هنوز عضو کپی رایت بین المللی نیست و این امر باعث میشود حقوق مؤلفان به طور جدی مورد حفاظت قرار نگیرد. پس پیش از هر چیز راهکارهای قانونی در این زمینه مورد نیاز است. از دیگر راهکارهایی که میتواند برای رعایت حق مؤلف در ایران مناسب باشد شامل ارائه جوایز قرعه کشی جهت خرید محصولات اورجینال توسط تولید کنندگان، تأکید بر مسائل مذهبی مانند رعایت حق الناس و جریمه های قانونی که مطابق با تورم افزایش یابند، است.

منابع:

1- آیتی، حمید (1375).حقوق آفرینش های فکری، با تأکید بر حقوق آفرینش های ادبی و هنری، تهران: حقوقدان.

2-اکبری، علیرضا (1385). حق مؤلف در اینترنت، فصلنامه کتاب. دوره 17، ش 1، صص 108- 99.

3- بلوم کوئیست، یورگن (1381). برنامه کار کنونی وایپو در حوزه کپی رایت و حقوق جانبی، تهران، خانه کتاب.

4-ایوبی، حجت ا.... (1388)، حق تألیف برای نرم افزارها و بازی های رایانه ای: راهکارها و چالش ها، فصلنامه تحقیقات فرهنگی، دوره 2. ش7، پاییز 88، صص 45-21.

5- رضایی شریف آبادی، سعید (1386)، مالکیت معنوی در عصر الکترونیک، فصلنامه کتاب: دوره هشتم، شماره 3، صص 25-18.

6-زایلینسکی، کریستوفر (1377)، عصر الکترونیک و فقرای اطلاعاتی: فرصت ها و مخاطرات، مترجم عباس گیلوری، ترهان: مرکز اطلاع رسانی و خدمات علمی جهاد سازندگی.

7- شفیعی شکیب، مرتضی، (1381 ب)، گزارشی درباره حمایت از حق مؤلف و حقوق جانبی آن در جمهوری اسلامی ایران، تهران، خانه کتاب.

8-شوقی، سید هاشم (1388)، نگاهی به بایدها و نبایدهای رعایت قانون کپی رایت در نرم افزارهای اسلامی. ره آورد نور، پاییز 1388، شماره 28، صص 26-29.

9-صادقی، محسن (1388)، مطالعه تطبیقی تعیین مرجع صالح رسیدگی به دعاوی حقوقی نقض اسرار تجاری در فضای دیجیتالی، ماهنامه قضاوت، 1388، ش 62، صص 59-54.

10- عاملی، سعید رضا (1384)، دو فضایی شدن شهر: شهر مجازی ضرورت بنیادین برای کلانشهرهای ایران، نشریه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شماره 2 و3.

11-عاملی، سعید رضا (1391)، دو فضایی شدن آسیبها و ناهنجاری های فضای مجازی، مطالعات تطبیقی سیاست گذاری های بین المللی، فصلنامه تحقیقات فرهنگی، سال پنجم، شماره 1 پیاپی 17، صص 1-30.

12- قصاع، محمد (1383)، ضرورت و تبعات پذیرش توافق نامه کپی رایت، کتاب ماه کودک و نوجوان، آذر 1383.

13- کومایلز، ادواردکاوازاس (1381)، کپی رایت در اینترنت، لینک دادن و عواقب آن، مترجم: صغرا واعظی نژاد، اطلاع رسانی و کتابداری کتابهای اسلامی، پاییز 1381: شماره 10، صص 19-28.

14- لایقی، غلامرضا (1376)، کپی رایت درکشورهای پیشرفته اسلامی، تهران، خانه کتاب.

15- محمد اسماعیل، صدیقه (1387)، حق مؤلف در وبلاگ ها، فصل نامه دانش شناسی (علوم کتابداری و اطلاع رسانی و فناوری اطلاعات) سال اول، شماره 3، زمستان 1387، ص 99-87.

16- مسعودی، امیدعلی (1383)، امنیت اطلاعات در فضای سایبر، نشریه کتاب ماه کلیات، دی 1383، شماره 85، صص 16-21.

17- مطلبی، داریوش (1386)، حق مؤلف در محیط دیجیتال فصلنامه کتاب، تابستان 1386، شماره 70، صص 137-164.

18-نامدار، شکوه (1382)، آثار تحت حمایت کپی رایت در حقوق انگلستان، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق خصوصی

19- نورایی بیدخت، حسن (1382)، تنوع فرهنگی و زبانی در جامعه اطلاعاتی، برگرفته از اجلاس جهانی سران درباره جامعه اطلاعاتی از انتشارات یونسکو، فصلنامه رساله، زمستان 1382، شماره 56، صص 81-71.

20- نوروزی، علیرضا (1381)، حقوق مالکیت فکری: حق مؤلف و مالکیت صنعتی، تهران، چاپار.

21-  Derieux, E. (2002). Droit des medias, connaissance du droit. Paris: Dalloz.

22- Long, Sarah, Ann. (2006). Us Copyright Law: the Challenge of Protection   in Digital Age. New Library world, Vol.107.

23- Favale, Marcella (2012). the Right of Access in Digital Copyright: Right of the Owner or Right of the User? The Journal of World Intellectual Property (2012)Vol. 15, no. 1, PP. 1-25. Available at: onlinelibrary. Wily.com. /doi/10.1111/j.1747-1796.2011.00433.x/abstract.

24- Li,  Xigen & Nice Nergadze (2009).Deterrence Effect of four Legaland Extralegal Factors on Online Copyright Infringement. Journal of Computer-Mediated Communication, Volum 14, Issue 2, Pages 307-327, January 2009. Available at: http://onlinelibrary.wily.com/doi/10.1111/j.1083-6101.2009.01442.x.

25- Angyeyo, Jennifer s., Venansius Baryamureeba and peter Jehopio (2000). A Dynamic Framework for the Protection ot Intellectual Property and Rights in the Cyberspace. Availble at: http://cit.mak.ac.ug/iccir

26-Chowbe, Vijaykumar Shrikrushna (2010). Intellectual Property and Its Protection in Cyberspace Rights, Vol. n9, Nos. 1&2, PP. 7-41, February& May 2010. Available at: http:// Papers.ssrn.com.

27-Seth, Karnika (2000). Intellectual Property in Cyberspace. Available at: http://www.Karnikaseth.com/protecthng- intellectual-property-in-cyber-space.html

28- Burk, Dan L. (2007). Intellectual Property in the contex of e-Science. Journal of Computer-Mediated  Communication, Volume 12, Issue2, Article first published online: 28 FEB 2007. Availableat: http://Papers.ssrb.com

 

ارسال نظر

عنوان نظر :
نام شما :
ایمیل :
نمایش همه
علاقه مندی ها ()